Zilveren Camera: Gesluierd genomineerd!

Een onderdeel uit het project Gesluierd is genomineerd voor de Zilveren Camera (categorie Portretten, reeks).

De documentaire Gesluierd gaat over vrouwen die ervoor kiezen de niqaab te dragen, iets wat niet overal in Nederland op begrip kan rekenen.

Hoewel de Raad van State negatief adviseerde, stuurde het kabinet in november 2015 een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer tegen het dragen van ‘gezichtsbedekkende kleding’, oftewel de niqaab. Als de wet te zijner tijd wordt aangenomen, wordt dat controversiële kledingstuk verboden in bijvoorbeeld het ziekenhuis en het openbaar vervoer. Maar wie zijn eigenlijk precies die vrouwen die er helemaal zelf voor hebben gekozen een gezichtssluier te dragen? Wat vinden ze belangrijk, mooi, leuk en grappig? Die vragen staan centraal in Gesluierd, een project dat ik in 2016 hoop af te ronden.

Voor de genomineerde serie portretteerde ik tien verschillende niqaabdraagsters in hun eigen huis. Op die manier leren we de vrouwen kennen zoals ze óók zijn, bijvoorbeeld thuis met naaste familieleden, of op een feestje met vrouwen onderling – met veel kleur en met humor.

Op de website Gesluierd.nl verschijnen regelmatig verhalen van niqaabdraagsters en van mijzelf over de totstandkoming van dit project. Het project is ook te volgen via Facebook.

Zaterdag wordt in het Hilversum de uiteindelijke winnaars bekendgemaakt.

Meer info op de website van de Zilveren Camera.

SO2015-jury over Gesluierd: serieus én grappig

De genomineerde serie uit Gesluierd heeft gisteren niet de SO2015-Award gewonnen. Die ging naar Linelle Deunk (en terecht ook – zó mooi, die serie). Maar evengoed ben ik heel erg blij. Blij dát het werk was genomineerd, dat het mooi in het Jaarboek van Dupho staat, en vooral ook: met het juryrapport:

The photoprapher asked women who wear a niqab in the streets, what they wear when they’re at home. It’s a nicely executed series, with a good concept that actually has content – it goes beyond ‘just a styling thing’. The serious side speaks from the photos, yet they’re also funny. The fact that you can’t see the women’s faces makes the photos stronger. The kid’s feet sneaking into one of the photos is a funny detail.

Dat er tweemaal ‘funny’ staat, beschouw ik als een enorm compliment in de context van het zwaarbeladen onderwerp niqaab.

En het is een compliment omdat ik inderdaad op zoek ben naar universele waarden als humor, schoonheid, liefde en passie in dit project over vrouwen die kiezen voor de niqaab, waarvan deze serie een onderdeel is.

Op de site van SO2015 staat al het werk van alle winnaars en genomineerden – en er is zoveel geweldig werk gemaakt … Echt zeer de moeite waard om een kijkje te nemen!

Zie ook:

Hoe het begon

Ruim een jaar geleden liep ik op een stralende dag door het centrum van Amsterdam. Eigenlijk was ik op zoek naar locaties waar ik in de avonden studioportretten kon maken van uitgaanspubliek.

En op De Dam zag ik haar: een dame in niqaab: een gezichtssluier die alleen de ogen vrijlaat. Ik was op dat moment al een tijdje gefascineerd door de niqaab.

De kiem ervoor werd tweeënhalf jaar geleden gelegd. In maart 2013 stond ik met een mobiele fotostudio op de Nationale Bekeerlingendag in de Blauwe Moskee in Amsterdam. Ik werkte in die tijd aan een fotodocumentaire over bekering tot de islam, die later in samenwerking met Vanessa Vroon-Najem zou leiden tot het boek Bekeerd en een gelijknamige tentoonstelling in het Amsterdam Museum.

 

Hatsikidee

Ik moet die dag in maart over de vijftig bezoekers geportretteerd hebben, maar misschien wel de grootste indruk maakten de twee meiden die als allereersten voor de camera plaatsnamen (zie header). Ze droegen een niqaab, en wow … dat vond ik best heftig. Eng, streng, serieus, radicaal, onderdrukt … hatsikidee, de hele lade met ‘burka’-associaties werd omgekieperd in mijn hoofd. En vooral verwarrend vond ik het na afloop van de sessie. Want in welk laatje moest ik alles weer precies opbergen toen bleek dat de meiden giechelig, stoer en aardig waren? Hoe kort ook, die ontmoeting zette me aan het denken.

Ik vroeg me er enorm veel dingen over af. Waarom zou je die sluier dragen in een land als Nederland? Hoe zit het met die steevast veronderstelde band met gewelddadigheden die worden begaan uit de naam van de islam? Wat vindt je omgeving ervan? Is er dwang? En hoe hou je stand tegen al die negativiteit?

Hoe meer ik me in het onderwerp ging verdiepen, hoe meer ik het idee kreeg dat dit een verhaal was dat ik heel graag wilde vertellen.

En toen was er dus plots die dame op De Dam.

 

Stom doen

Daar stond ik dan. Te kijken, te drentelen, te twijfelen … Maar uiteindelijk vond ik dat ik niet zo stom moest doen, en sprak ik haar aan.

We hadden een leuk gesprek, en ik had mazzel: de vriendin met wie ze was, kende het boek Bekeerd. En omdat ik half-half op zoek was naar die fotolocatie voor het uitgaanspubliek, had ik een klein portfolioboekje mee. Dat was toch wat makkelijker praten.

 

“Waar is de kameel?”

De dame in kwestie zei niet gelijk ja. Vlak ervoor had ze een minder leuker fotografie-ervaring achter de rug: ze liep samen met een vriendin over de markt, waar ze werden gefotografeerd zonder dat ze het zelf doorhadden.

De foto werd doorgeplaatst op de Facebook-pagina ‘Nederland, mijn vaderland’, en de commentaren waren niet mals: “Opkrassen met die zooi”, “Weg met die griezels!!” en “Waar is de kameel?”

“Heel pijnlijk om te merken dat mensen die me niet kennen, mij zo haten”, zegt ze daarover later. Ook is haar directe familie tegen de niqaab. Ze wil hen niet extra krenken door daar dan ook nog eens mee in de openbaarheid te treden.

 

Freak

Na lang nadenken besluit ze toch mee te doen, want een ding weegt sterker dan alle bedenkingen. Inmiddels heb ik twaalf niqaabdraagsters gefotografeerd en met nog veel meer vrouwen gesproken, ook vrouwen die de niqaab zouden willen dragen, vrouwen die dat juist niet meer doen en vrouwen die Nederland hebben verlaten. Allemaal hebben ze dezelfde motivatie om aan het project meewerken: “Ik wil laten zien dat ik geen freak ben”

Die studio-uitgaans-portretten zijn er nooit meer van gekomen.

Vanuit de galerie [slot]: “wel honderden redenen”

mlb_crossings_004Exposeren is leuk, al was het maar omdat mensen je allerlei vragen stellen over dingen waar je zelf nog niet altijd heel goed over nagedacht had. Waarom staat zij met haar ogen dicht? En waarom precies in die houding? Hadden die mensen die hun naam wijzigden (want daar ging de serie What’s in a name? in MLB Galerie over), verder nog iets gemeenschappelijk?

Op die laatste vraag had ik gemakkelijk een antwoord. Ja, de meesten van hen waren spiritueel en filosofisch ingesteld viel me op. Logisch ook wel, want om te bedenken dat je een nieuwe persoon met een nieuwe naam wilt zijn, moet je kunnen reflecteren op wat een persoon een persoon maakt.

Maar er viel me nog wat op.

Neem nu de transvrouw uit het project. Toen zij besloten had voortaan als vrouw door het leven te willen, belde ze haar ouders om te vragen hoe ze had geheten als ze bij geboorte een meisje was geweest. Dat wisten die ouders nog goed: Iris.

Een half jaar hield ze de naam helemaal voor zichzelf, zodat ze er “voorzichtig aan kon proeven”. En eigenlijk begon die steeds beter te voelen. Inmiddels kan ze – ook vanwege minder leuke gebeurtenissen in haar leven – wel honderden redenen noemen waarom de naam perfect bij haar past:

“Dat verband met ogen is toepasselijk: daar heb ik mijn hele leven veel complimenten over gekregen. Verder vond ik het belangrijk dat de nieuwe naam vier letters zou tellen – dat komt krachtig over, wat goed is als je zaken doet. En natuurlijk is er de associatie met de bloem, die vrolijk oogt, mooi van vorm is, lekker ruikt – ook in parfums – en erg kleurrijk is.
Dan is er ook nog dat bekende nummer ‘Iris’ van Goo Goo Dolls: ‘And I don’t want the world to see me / ’Cause I don’t think that they’d understand.’ Dit lied gaat volledig over mij en over de liefde van mijn leven, die ik in 2013 ontmoette, maar die binnen een jaar ook weer overleed. Alles opgeven om maar een keer te mogen ruiken aan haar haar, een keer haar hand aanraken en haar te kussen. Ja, zo voelde het precies. Dat juist de Griekse godin die van het godenrijk tot de onderwereld reisde óók Iris heette, was weer al zo’n prachtige bijkomstigheid. Ze kende de hemel en de hel – net als ik.'”

En zo ging dat bij meer mensen uit het project. De naam werd aanvankelijk vaak gekozen op basis van gevoel of van het toeval, en pas daarna kwamen de argumenten waaruit bleek dat die specifieke naam de perfecte was – en waarom dat écht niets anders had kunnen zijn.

Hmmm … knikken de mensen in de galerie dan begrijpend. Natuurlijk. Rationalisatie, zeggen ze. Het zoeken van logische argumenten voor iets wat je inuïtief had besloten. Het achteraf creëren van een verhaal. Het verhaal van je leven.

Dan gaan we verder naar de volgende foto. Want inderdaad, waarom fotografeerde ik die ene dame met haar ogen dicht en in die houding?

Ik denk terug op het moment waarop ik die foto nam. Toen ik op de ontspanknop drukte, voelde ik: dit is ’m. Alleen, als ik heel eerlijk ben: wist ik toen ook al precies waarom? Nee. Niet bewust in ieder geval. De woorden voor dat intuïtieve proces kwamen later pas. En naarmate ik vaker het verhaal vertel, komen ook de extra argumenten waarom die houding de perfecte was en waarom ik de foto écht niet anders had kunnen nemen.

De bezoekers in de galerie luisteren. Hmmm … knikken ze begrijpend.

De gehele serie is vandaag (zaterdag 27 juni) nog van 12.00 tot 18.00 uur te zien in MLB Galerie, Witte de Withstraat 32A in Amsterdam. Mede-exposant Richard Bank en ik zijn de hele dag aanwezig. Wees welkom!

Vanuit de galerie [2]: 1100 euro voor een nieuwe naam

Noureddine in Galerie MLB

Bij de opening van de tentoonstelling Crossings in MLB galerie.

Van de twaalf personen die hun naam hebben veranderd binnen het project Whats in name? is er maar één die het officieel heeft vastgelegd, en dat is Noureddine. Hij werd geboren als Marco, en een jaar nadat hij zich bekeerd had tot de islam, koos hij zijn nieuwe naam. Die staat inmiddels bijgeschreven in zijn paspoort: “Iets wat ik niemand zou aanbevelen: het kostte me uiteindelijk 1100 euro.”

Gedoe

Ook landelijk gezien zijn er maar weinig mensen die die weg bewandelen. Hoeveel voornamen precies gewijzigd worden, wordt niet centraal bijgehouden, maar op Rechtspraak.nl zijn er over 2014 nog geen tien zaken over voornamen te vinden.

Niet zo gek, want je naam officieel wijzigen is niet alleen duur, maar ook een hoop gedoe: je moet de rechtbank ervan overtuigen dat je lijdt onder je huidige naam.

Oplichten

Er wordt door Nederlandse naamsveranderaars dan ook met enige afgunst naar het buitenland gekeken. In Groot-Brittannië kunnen naamswijzigingen met een formulier doorgegeven worden op de website van de overheid, en met dat formulier kunnen mensen vervolgens een nieuw paspoort of een nieuw rijbewijs aanvragen. Kost niks, en er hoeft niks bewezen te worden. De enige eis is dat je niet van plan bent iemand op te lichten door een pseudoniem te gebruiken.

Schizofreen

Waarom Noureddine dan wel de officiële weg bewandelde? “Ik wilde het niet halfslachtig doen: alleen Noureddine in de moskee, en Marco daarbuiten – dat was me te schizofreen. Nee, het moest overal en ook zo snel mogelijk Noureddine worden.”

Eigen favoriet

Waarom eigenlijk Noureddine? “Nadat ik in 2004 moslim was geworden, heb ik nog een jaar Marco geheten. Als je oorspronkelijke naam geen beledigende, oorlogszuchtige of godslasterlijke betekenis heeft, dan is er geen islamitische plicht om die te veranderen. Ik wilde echter graag een nieuw begin maken. Daarnaast vond ik het ook fijn om het de oudjes in de moskee gemakkelijk te maken door een Arabische naam aan te nemen.”

“Met zorg en aandacht zocht ik een paar namen uit. Die legde ik voor aan de moeder van de Zuid-Afrikaanse bevriende familie die mij aanvankelijk in contact had gebracht met de islam. Zij vond Noureddine wel passen. Gelukkig, dat was ook mijn eigen favoriet.”

Protserig?

“De betekenis van Noureddine is ‘licht van het geloof’. Ik had er aanvankelijk wel bedenkingen bij, want was het niet te protserig? Alsof ík dat licht zou zijn. Maar de naam was vooral bedoeld als streven, niet als beschrijving: ik wil zo licht en zuiver mogelijk door het leven.”

“Er zijn allerlei schrijfwijzen van de naam, Nourdin is bijvoorbeeld een heel populaire. Maar Noureddine doet met de dubbele d meer recht aan de Arabische medeklinkerverdubbeling die ontstaat bij deze samenstelling. En met die extra lettergreep zingt de naam wat meer: de klanken worden zachter – bijna vrouwelijk, wat ik ook prima vind. Ik was verkocht toen ik hoorde dat Norden in het oud-Noors staat voor ‘iemand uit het noorden’. Dat slaat natuurlijk óók op mij: een noordeling te midden van een traditie die wortelt in het Midden-Oosten.”

“Bij vrienden en familie was ik aanvankelijk wat te rigide met het invoeren van mijn nieuwe naam. Nu maakt het me minder uit en heb ik spijt van die rigiditeit. Marco, Noureddine, Nour, Dinus … ik luister overal naar.”

————
MLB Galerie is te vinden in de Witte de Withstraat 32A in Amsterdam. De expositie Crossings, die ik organiseer samen  met Richard Bank, is geopend op alle  vrijdagen en zaterdagen van 12.00 tot 18.00 uur. Op de zaterdagen zitten we er zelf. Wees welkom!
O, en komt Noureddine je bekend voor? Dat kan kloppen!

Vanuit de galerie [1]: Suzan

suzan_in_galerie_MLB_lnBij de opening van de expositie Crossings in MLB Galerie vroegen enkele mensen of ik dat misschien zelf was op die foto. Dat verraste me wel. Ik bedoel: ik zie (helaas voor mij) wel de nodige fysieke verschillen. En nee, zo’n bewogen verhaal als de dame op de foto heb ik evenmin.

Anders dan de andere mensen uit mijn geëxposeerde project What’s in a Name?, over naamswijzigingen, heeft deze dame haar nieuwe naam slechts tijdelijk gebruikt. Ze noemde zich Suzan 2005 tot 2007: “De keuze voor die naam was eigenlijk binnen enkele seconden gemaakt. Er werd mij gevraagd wat mijn werknaam was, maar ik had daar nog nooit eerder over nagedacht. Ter plekke bedacht ik Suzan.”

Prostituee

“Een handige naam, bleek later: goed uit te spreken voor zowel Nederlandse als Engelstalige klanten, en dat moest wel, want veel van hen waren toerist. Die werknaam vormde een onderdeel van het toneelstukje dat je speelt als prostituee. Mannen komen bij je met een fantasie die ze van je kopen. Ze willen zien dat je ervan geniet, maar dat doe je natuurlijk helemaal niet. Je bent voortdurend op je hoede.”

Hookers.nl

“Het was heel belangrijk die werknaam constant te houden, omdat je prestaties door mannen werden beoordeeld op Hookers.nl. Als je goede reviews kreeg, trok dat nieuwe klanten aan, maar dan moesten die je natuurlijk wel kunnen vinden.”

Verknipt

“Ik heb nooit het gevoel gehad dat ik een knop moest omzetten bij het werken. Doordat ik als tienjarige seksueel misbruikt ben, vallen liefde en seks voor mij niet samen. Ik kon het puur zakelijk benaderen, zonder dat het intiem voelde. Eigenlijk hebben alle prostituees wel zo’n achtergrond van misbruik, óf – dat kan ook – ze zijn een beetje verknipt. Als je gezond en in balans bent, kun je dat werk niet doen.“

Positiever

“Gezond en balans ben ik nog steeds niet 100%, maar ik heb andere manieren gevonden om daarmee om te gaan. Zo plan ik mijn agenda van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat vol met werk, colleges, activiteiten binnen de studentenvereniging, lezingen, bezoek aan de moskee enzovoort. Het is een positievere invulling om met de problemen om te gaan, maar de onderliggende kwesties waar ik mee worstel, nee, die zijn niet verdwenen.”

————
MLB Galerie is te vinden in de Witte de Withstraat 32A in Amsterdam. De expositie Crossings, die ik organiseer samen  met Richard Bank, is geopend op alle  vrijdagen en zaterdagen van 12.00 tot 18.00 uur. Op de zaterdagen zitten we er zelf. Wees welkom!

Hoe zou je als jongen/meisje geheten hebben?

Saskia - Foto: Sjouke AukemaVeel transseksuelen vragen aan hun ouders hoe ze hadden geheten als ze bij geboorte een meisje waren geweest of juist een jongen. Dat leerde ik van iemand van een belangenvereniging voor transgenders, die ik had benaderd voor het namenveranderingsproject waaraan ik werk. “Ouders vinden dat vaak fijn omdat het hun het gevoel geeft dat hun keuze niet door het kind zelf is afgewezen”, aldus de woordvoerder van de vereniging.

GeboortekaartjeEen mooie gedachte, die me ook deed terugdenken aan mijn eigen ‘jongensnaam’. Zelf had ik Wilco geheten als er zich net een andere chromosoom had aangediend.

Met mijn Rotterdamse tongval zou dat wel wat zijn geworden trouwens. Zo’n naam verandert bij mij al snel in iets als ‘Wiwkoow’. We hadden ook een Wiwkoow bij ons in de buurt wonen vroeger. Die had een bakkie (‘breakie breakie’) en verder niet zo veel eigenlijk. Ik vond Wilco best leuk voor hem, maar niet zo erg voor mijzelf – ook niet voor een mogelijke mannelijke zelf.

Deze week vroeg ik het voor alle zekerheid toch nog even na bij mijn moeder: het zou toch Wilco zijn geweest? Poe, zei ze, terwijl ze eerst eens op haar gemak het grote aantal jaren berekende dat er zat tussen mijn vraag en het verzinnen van mijn naam. Maar toen dacht ze het zich toch weer te kunnen herinneren: Peter!
Peter?!
Maar vraag het ook je vader even, zei ze erachteraan. Dat deed ik: nee, hij wist het echt niet, maar als het iets was, was het misschien Remco.
Remco?!

Daar stond ik wel even van te kijken. Wilco voelde weliswaar niet als een passende naam, maar het was intussen wel de niet-passende naam waar ik aan gewend was geraakt.

Het is hoe dan ook maar goed dat ik mijn huidige gender en voornaam altijd prima heb gevonden: een dactylus met open a-klanken, en met wat letterwisselingen kun je er een kekke bedrijfsnaam van maken. Een collega had er ook nog iets tamelijk exotisch over ontdekt: als je de letters van ‘Saskia’ vervangt door hun positie in het alfabet, krijg je ‘19-1-19-11-9-1’: “Een (cijfer)palindroom, dat ook nog eens drie keer hetzelfde rijtje 191 bevat.” Ik bedoel maar. Een goede naam dus.

Het maakt me ook nieuwsgierig: hoe zouden jullie geheten hebben bij een ander geslacht? En wat vind je van die naam? Past die even goed als je huidige naam?

(O, en een transseksueel die wil praten over de keuze voor zijn of haar nieuwe naam en ervoor op de foto wil, is ook nog steeds zeer welkom! Mail me voor meer info: saskia@zazquia.nl)

Gezocht: mensen die hun voornaam hebben veranderd

namen_oproepVoor een fotoserie met korte interviews ben ik (fotograaf en naamkundige) op zoek naar mensen die hun VOORNAAM hebben veranderd of die dat soms doen, bijvoorbeeld omdat:

– je een geslachtsverandering hebt/wilt ondergaan
– je een (artistiek) pseudoniem gebruikt
– je werk doet waarbij je je identiteit liever niet prijsgeeft
– je gedetineerd bent geweest
– je anderszins een nieuw begin wilt maken
– je een verandering in je leven wilt markeren

Of om welke andere reden dan ook – kleine verhalen, grote verhalen: alles welkom!.

Ik zal zeer zorgvuldig met je gegevens omgaan. De foto’s kunnen eventueel onherkenbaar worden genomen. De namen vermeld ik (natuurlijk) wel graag echt.

Vooral mensen die hun voornaam tot in hun paspoort hebben laten veranderen, zou ik met klem willen vragen te reageren. Maar ook als je dat niet hebt gedaan: informeer gerust!

Het is voor een mogelijke expositie en publicaties naar aanleiding daarvan. Mail me voor meer info: saskia@zazquia.nl. Ik vertel je er graag alles over.

Hartelijk dank alvast.

Bekeerd: de bloopers

Maandenlang heb ik in de sociale media geroepen hoe goed het wel niet ging met Bekeerd: het project over bekering tot de islam waarover i.s.m. antropologe Vanessa Vroon-Najem een boek en een tentoonstelling gemaakt werd, en waar veel media-aandacht voor was. Maar natuurlijk ging er ook het een en ander mis – zeker in diezelfde media. 

1. andere fotograaf

Alle media kregen met het persbericht over Bekeerd gratis foto’s geleverd van het project. Toch kozen zeker vier kranten en sites ervoor om bij hun stukjes over Bekeerd een, naar ik aanneem, betaalde foto te plaatsen van een – ahum, deukje in het ego – andere fotograaf.

stockfoto's2. eruitgeknipt

Ken je de mop van die fotograaf die bij omroep Max, Pauw & Witteman en Novum Nieuws zou komen? Wacht, ho, niet te snel lachen. Ik was namelijk wél in beeld. Oké, niet bij Omroep Max. Na een draaisessie van twee uur werd de reportage van een van de bekeerlingen en mij inderdaad geskipt wegens tijdgebrek. 

Bij Pauw & Witteman zou mijn rol toch al bescheiden zijn: mijn foto’s zouden getoond worden en ik zat in het publiek, terwijl Vanessa en drie bekeerlingen aan tafel zouden spreken over hun ervaringen. Door een huilende redactrice werden we op het laatste moment afgebeld – officieel omdat het item “te beschouwend” was, maar sommige van de bekeerlingen kregen de indruk dat hun verhaal drama miste, oftewel: te positief was.

MAAR bij Novum Nieuws had ik dus wel degelijk tekst: “Dat gebeurt tegenwoordig soms met een app” (op de vraag hoe moslims eigenlijk weten wat de gebedsrichting is).

Wijze les voor de fotograaf: zo voelt dat dus om uit beeld geknipt te worden.

3. persoonsverwisseling

In de Nieuwe Revu leken mijn naam en die van de geportretteerde verhaspeld. Mijn bedrijfsnaam (eigenlijk een variant op mijn voornaam) maakte de verwarring compleet. Arme Tamara: ben je zo dapper het gezicht van de campagne te zijn, krijg je dat …

Persoonsverwisseling4. dubbel

De allergrootste misser komt niet uit de media, is niet veroorzaakt door een journalist, of in de montagekamer. Nee, degene die de correctie van het boek Bekeerd zou doen, heeft hier enorm zitten pitten. Ik ben bang dat ík diegene was.

Eén foto van een vrouwelijke bekeerling werd in het boek dubbel geplaatst. Die van haar naamgenote is uit het boek verdwenen. Het duurde een week voordat ik het Vanessa durfde te vertellen. Eerlijk zeggen: wie heeft het gezien?