bij het Eerste Kamer-debat over niqaabverbod

Als een afronding van een discussie die ik jarenlang van nabij had gevolgd, ging ik gisteren naar de Eerste Kamer om het debat bij te wonen over het niqaabverbod in sommige delen van de maatschappij.

Aanvankelijk wilde ik mijn project erover, Veiled, niet politiek laten worden, en alles laten draaien om de persoonlijk ontmoeting, maar het kon niet anders want die politiek en het dreigende verbod op de niqaab was altijd déél van die ontmoeting.

Bespuwen

De niqaabdragende vrouwen die ik sprak waren er iedere dag mee bezig: wat als-ie straks verboden wordt in het ziekenhuis? Of op school? Wat doe ik dan op de ouderavonden? Veel vrouwen haalden vast hun rijbewijs voor als de niqaab verboden zou worden in het openbaar vervoer. En als de vrouwen er zelf niet mee bezig waren, dan waren het wel de mensen op straat, die de indruk hadden dat die niqaab allang niet meer mocht, en soms het recht in eigen hand namen door de vrouwen te bespuwen, met de dood te bedreigen en zelfs te mishandelen.

douane

De wet, waarover volgende week dan uiteindelijk gestemd gaat worden, zal van kracht worden op vier terreinen in de samenleving: ziekenhuizen, scholen, het ov en overheidsgebouwen. Hoe meer ik hoorde over die wet, hoe meer ik me erover begon te verbazen. Wat bijvoorbeeld zo vreemd is: die instanties hebben helemaal niet gevraagd om een verbod, ook omdat de niqaab in de praktijk nauwelijks problemen geeft: als het wenselijk is dat een niqaabdragende vrouw bij de dokter of de douane haar gezicht laat zien, doet ze dat doorgaans met hetzelfde gemak waarmee alle andere vrouwen hun trui en schoenen uittrekken als ze dat gevraagd wordt. Als die instanties zo’n verbod hadden gewild, hadden ze die binnen de huidige regelgeving kunnen invoeren.

lachwekkend

Dat dat zo werkt, bleek gisteren zonneklaar toen we het gebouw van de Eerste Kamer binnenkwamen. We werden erop gewezen dat we straks op de publieke tribune niet opeens onze niqaabs mochten aantrekken. Dat was op een bijna lachwekkende manier absurd natuurlijk, en het betekende natuurlijk ook dat niqaabdragende vrouwen de discussie over de wet die ze persoonlijk treft niet hadden kunnen bijwonen – wat tamelijk hartvochtig is. Maar het zegt dus ook iets over de kracht van de huisregels.

uit de bus?

De discussie in de Kamer ging vooral ook over dit punt. Is de maatregel niet buitenproportioneel? Waarom met een zwaar middel als een wet iets verbieden wat in de praktijk wel discussies oplevert, maar nauwelijks problemen? Een wet die juist mogelijke problemen in de hand zal werken, zoals zorgmijding (ook voor kinderen) en hoe moeten professionals dit handhaven? Een niqaabdragende vrouw bij de bus laten staan? Haar uit de bus verwijderen? Het is allemaal op te lossen, maar het werpt misschien wel meer problemen op dan er opgelost worden.

De partijen die zich uitspraken tegen dit verbod (SP, D66, PvdA, GL), richtten zich vooral tegen dit soort kanten aan de wet.

tatoeages

Af en toe ging het ook over een fundamenteler principe: moet de niqaab wel verboden worden? Hebben we echt het recht om elkaar in het gezicht te zien? En hoort een vrij land als Nederland juist niet ook extreme uitingen in kledij te tolereren? Vooral dat laatste is een punt dat niet alleen mensen met een religie aangaan. Ook tatoeages en piercings doken op in het debat. Moet de overheid wel een instantie zijn die bepaalt of er dingen gedragen magen worden die andere mensen onprettig vinden om te zien?

droevig

Tot slot was het droevig hoe weinig sommige Kamerleden leken af te weten van de materie. Als het over de niqaabdraagsters ging, werden veel woorden gebruikt als ‘mij lijkt’, ‘ik denk’, ‘we weten natuurlijk niet wat zij denken’ en ‘het blijft voor ons natuurlijk iets vreemds’. Een spreker speculeerde  dat het vooral de vluchtelingen moesten zijn die de niqaab invoerden, terwijl juist veel niqaabdragende vrouwen hier zijn geboren – veel van hen zijn ook bekeerling. En natuurlijk weer de woorden dat de vrouwen bevrijd moeten worden van deze onderdrukking, terwijl toch bijna altijd andersom is: de vrouw draagt tegen de zin van de omgeving de niqaab en moet extra sterk in haar schoenen staan. Dat staat allemaal niet alleen in Veiled, maar ook in het prachtige rapport dat Annelies Moors publiceerde na uitvoerig onderzoek: Gezichtsluiers: Draagsters en Debatten.

symbool

Het CDA erkende dat de wet een uiting van symboolpolitiek was, maar dat dat het een nuttig symbool is: een voor integratie en emancipatie en dat die zwaarder wegen dan de vrijheid van godsdienst.

Ik moest vaak denken aan de uitspraak van deze vrouw uit Veiled:

“Op school leerden we dat je moet zijn wie je wilt. En dat je iedereen moet accepteren om wie hij is. Alleen nu ik de niqaab draag, merk ik dat daar grenzen aan zitten: ik mag zijn wie ik wil zijn, zolang het maar wel in het plaatje past van de ander.”

Volgende week, op 19 juni, volgt de officiele stemming.

 

Nieuw project: de eroev

Heel eervol: door het Stadsarchief Amsterdam zijn Richard Bank en ik vorig jaar geselecteerd voor de foto-opdracht van het Stadsarchief Amsterdam. Een beetje oud nieuws is het wel, want eigenlijk kregen we de opdracht afgelopen zomer al, maar door persoonlijke omstandigheden lukte het ons nog niet om er écht aan te beginnen. Inmiddels zijn we er volop mee bezig en heeft het onderwerp ons echt te pakken.

Waar het over gaat? Nou, bijna niemand weet het, maar sinds 2008 loopt er een bijzondere grens om Amsterdam die het gebied afbakent waarbinnen het Joden is toegestaan om op de wekelijkse rustdag bezittingen te dragen: de eroev. In opdracht van het Stadsarchief Amsterdam mogen Richard Bank en ik deze grens documenteren.

In het project zullen portretten, interviews, stillevens en landschapsbeelden met elkaar worden vervlochten.

Een eervolle opdracht en ontzettend interessant om aan te werken. We houden je op de hoogte!

Mijn lief, de trein en mijn beroemdste foto

Op hoeveel sites was de foto terecht gekomen? Ruim 21 miljoen?

Op een mooie dag in 2015 stapte ik met mijn lief Richard in Zwolle uit de trein. Toen ik naar hem omkeek, zag ik het plaatje hierboven. Ik probeerde mijn gezicht in de plooi te houden, wat niet goed lukte. En ondanks zijn irritatie (‘Wat lach je nou?’) poseerde hij voor mijn telefooncamera met een vriendelijke lach, zonder precies te weten waarom. Hij is echt de liefste.

LINDA
Ik moest weer aan de foto denken toen ik op de website Bored Panda een verzameling foto’s zag van mensen die zich per ongeluk hetzelfde hadden gekleed als hun omgeving. Na even met Richard overlegd te hebben, voegde ik die treinfoto eraan toe, en vergat het.

Tot we getagd werden door Facebookvrienden: eerst om ons te attenderen op een Engelstalige verzameling. Later nog eens bij op de website van Linda – daar werd de foto zelfs gebruikt als openingsfoto. Kennelijk reisde de foto een beetje rond over het internet.

ALLES AANGEKLIKT
Een tijdje geleden begon ik toch benieuwd te raken. Hoeveel mensen zouden die foto’s nou hebben gezien? Ik zocht het op via Google Image en schrok: Google vond 21.300.000 resultaten. Volgens de Daily Mail was de foto alleen al op die pagina meer dan een kwart miljoen keer bekeken. Mijn lief bleek beroemd!

Ik heb alle pagina’s aangeklikt – Google gaf er uiteindelijk niet meer prijs dan 439 – en vond websites in het Koreaans, Hebreeuws, Arabisch, Vietnamees, Turks, Perzisch, Chinees, Japans … Verzin maar een taal, en de sprekers ervan hebben kunnen kennismaken met de foto.

BOZIG
Van de 21 miljoen dan wel 439 pagina’s was er één die mij als fotograaf vermeldde. Dank je wel Webwinkelgids.nl! Als ik een webwinkelgids nodig heb, kies ik jullie!

De rest noemde ofwel geen fotograaf, ofwel de naam van een site waar de gehele verzameling was opgeduikeld, en soms een bron als “twitter, facebook, instagram”. Vaak verschenen er ook watermerken in de foto’s en een enkele keer zelfs bozige waarschuwingen dat de foto’s niet zomaar mochten worden overgenomen.

HOTTIE!
Een keer figureerde de foto in een andere heel spannende andere verzameling: “Hotties on the T”,  met snapshots van knappe mannen op – ik verzin het niet – de T-metrolijn in Boston. De hottie-watchers fantaseerden op die site over Richards beroep:

Maar meestal bleef de treinfoto gewoon opduiken in die verzameling opgaan-in-de-achtergrond-foto’s. Dankzij Google Translate kwam ik een heel eind met het begrijpen van de commentaren bij de foto’s.

ZWEDEN
Enkele media bedachten wat er zoal in het hoofd van deze man moest omgaan:

  • Ik ga een metro-outfit dragen
    (Alstresmedia)
  • Ik ben een onzichtbare man
    (Ewe)
  • I’m A Train I’m A Chook-a Train
    (Getzkick)

In sommige landen werd er naarstig gezocht naar duiding. Wat was op de foto eigenlijk precies echt aan de hand?

FASHION FAILURES
Een enkele site kraakte een een kritische noot over de gekozen kleding:

  • Wie loopt er nou in een banaankleurige broek?
    (Betrending)

The Sun publiceerde de hele serie zelfs onder het kopje “fashion failures” en “camouflage catastrophes”. Gelukkig waren er ook complimenten voor de outfit:

  • Reizen met stijl … metro stijl
    (Difundir)
  • Eerlijk gezegd vinden wij dat alle NS-conducteurs er zo bij zouden moeten lopen.
    (Upcoming)

RAMBO
Tot slot werden ook de fotografische kwaliteiten besproken. Hoewel er vanuit Azië waardering voor de compositie klonk …

  • Deze kleur, deze hoogte, alles is prima!
    (Datensuo)
  • Memorabel shot
    (Digi-6)

… vonden ze op de Spaanstalige website Cabroworld dat er een belangrijk detail ontbreekt (“¡Le falta un pequeño detalle! 😀”)  Welk detail? Dat wisten de Russische vrouwen van Womanadvice.ru dan weer: het zou natuurlijk veel beter zijn als hij ook een gele pet zou dragen!

Iemand die zichzelf op een Russisch forum ууупс noemt, was het daar kennelijk zó mee eens dat hij het niet liet bij een commentaar. Hij fotoshopte er een “Rambo-bandje” in.

Geweldig natuurlijk, vooral de manier waarop het haar nog over de band lijkt te vallen, al zou ik zelf hebben gekozen voor een geel oogmasker als ik toch ook even kritisch mag doen.

Ik weet wat ik Richard voor Kerst geef dit jaar.

Winnaar 4de editie International Photo Festival Leiden

Nou ja, zeg … Photo Festival Leiden gewonnen. Die had ik niet zien aankomen, maar ik ben er wel heel erg blij mee. Ik citeer hieronder de mooie woorden op de website van het festival zelf:

“Op zaterdag 14 oktober is de winnaar van het International Photo Festival Leiden (IPFL) bekend gemaakt. Saskia Aukema is met haar fotoserie ‘Veiled’ (Gesluierd) unaniem tot winnaar verkozen door de vakjury onder leiding van Wim van Sinderen, curator van het Fotomuseum Den Haag.

Aukema heeft bijna drie jaar lang niqaabdraagsters uit Nederland en Engeland gefotografeerd, nadat ze eerst een vertrouwensband met hen had opgebouwd. De jury was onder de indruk van Aukema’s gewetensvolle journalistieke aanpak die we tot de categorie ‘slow journalism’ mogen rekenen. Een aanpak die heeft geresulteerd in een consistente serie portretten die los van het gevoelige onderwerp en de maatschappelijke connotaties hiervan, uitblinkt door positieve creativiteit en beeldende kracht.

Saskia Aukema heeft de niqaab-discussie op een hoger en genuanceerder plan gebracht. De jury is van mening dat dit mede mogelijk is geworden door haar bijzondere talent en vaardigheden op fotografisch gebied. Haar nauwgezette aandacht voor concept, styling, compositie, kleur, vorm en textuur heeft haar serie buitengewoon sterk en communicatief gemaakt.”

Overgenomen van: International Photo Festival Leiden.

VEILED gepubliceerd

Op 19 september was het zover: na afloop van een Fotokroniek-avond die ik mocht presenteren in Pakhuis De Zwijger heb ik het eerste exemplaar van VEILED uitgereikt aan Karima Rahmani van de Werkgroep Blijf van mijn niqaab af. Het Parool schreef er ook een artikel over.

En een paar dagen later was het weer feest: een booklaunchsessie op fotobeurs Unseen Amsterdam.

Inmiddels is het boek te koop op de website van Uitgeverij Lecturis.

Wil je de bijbehorende tentoonstelling zien? Dat kan tot eind november in de openbare bibliotheek op het Javaplein en deze week ook nog op Photoville New York.

Tot 8 juni in het Nutshuis: Too Busy Being Awesome

Op zondag 30 april om 16 uur opent in Het Nutshuis in Den Haag mijn expositie ‘Too busy being awesome’ (over vrouwen die kiezen voor de niqaab). Er is onder meer een inleiding door prof. Annelies Moors (UvA). Ik vind het natuurlijk hartstikke leuk als jij erbij bent. Aanmelden hoeft niet, je kunt gewoon komen.

Noteer ook in je agenda: privé-rondleidingen

Zoals je misschien weet, is het ook mijn grote droom een boek te maken van het project. Om dat definitief te kunnen financieren begin ik binnenkort een crowdfundingscampagne. Daarover later meer, maar als onderdeel van mijn crowdfunding geef ik privé-rondleidingen in Het Nutshuis op:
  • zaterdag 27 mei
    Overdag doe ik privé-rondleidingen door de expositie in het kader van mijn crowdfunding, maar er is ook een event ‘Too busy being awesome na zonsondergang’, vanaf 19.00 uur. Dan is er de interactieve installatie Tele_Trust van Lancel en Maat, een filmprogramma en een Iftar maaltijd. Eten vanaf 21.48 uur.
  • zaterdag 3 juni
    Overdag doe ik privé-rondleidingen door de expositie in het kader van mijn crowdfunding, maar in de avond is er een mooi optreden: ‘Dans van de zeven sluiers’, 20.00 uur. Speciaal voor deze avond maakte regisseur Miranda Lakerveld van World Opera Lab de voorstelling Dans van de zeven sluiers, naar aanleiding van het incident afgelopen zomer toen een vrouw op het strand van Nice gedwongen werd door de Franse politie om zich te ontdoen van hoofddoek en tuniek. In een wervelende voorstelling worden mythische en religieuze verhalen over de sluier bijeengebracht. Na afloop van de voorstelling is er een gesprek met Miranda Lakerveld en mij.

Privé-rondleidingen kunnen ook in overleg op een andere dag, maar op de 27ste mei en de 3de juni gebeuren er dus allerlei leuke dingen in Het Nutshuis. Als je interesse hebt, kun je je straks tijdens de crowdfunding aanmelden.Ik hoop je te ontmoeten op 30 april, of een van de dagen erna. De expositie is te zien tot en met 8 juni.

Lees alle nieuwtjes rondom mijn fotoproject Gesluierd/Veiled ook op Facebook.

~ Saskia ~

“Geen spijt dat ik altijd naar mijn gevoel heb geluisterd”

Dit beeld komt uit de serie Virgo, over maagden van 25+. Ondanks het levensgrote taboe op dit onderwerp waren enkele mensen bereid hun verhaal te vertellen en op de foto te gaan – zij het anoniem.

José (58): “Laatst droomde ik dat ik het zou gaan doen, maar net op het moment suprême zapte mijn droom door naar de volgende scène. Het was eruit geknipt, net als soms gebeurt in een Amerikaanse film. Jammer, dacht ik, nu weet ik nóg niet hoe het is.”

“Er gaat geen dag voorbij dat die maagdelijkheid niet door mijn hoofd spookt. Als ik op straat een zwangere vrouw zie, dan denk ik: die heeft het gedaan. Of als ik bij een gezin kom waar de pil in de rondte slingert, denk ik: die doet het. En een vriendin van mij zegt over sommige van haar scharrels weleens dat de seks zo geweldig is, en ik probeer me daar dan een voorstelling van te maken: wat zou de ene seks beter maken dan de andere?”

“Mijn vriendinnen zeggen vaak: ‘Je bent te kritisch’, maar dat is het niet. Integendeel, ik heb best wat vriendjes gehad, maar ze pasten geen van allen bij me. Ik ontmoette ze via contactadvertenties: eerst uit de krant, later via datingsites. Daar kwam soms iets leuks uit, maar het bleef telkens in het vage. Dan zat ik met zo’n man te rummikuppen, en dacht: wat doe ik hier eigenlijk met jou? Eenmaal bleef er iemand slapen. Nadat hij me in de slaapkamer gecomplimenteerd had met mijn lichaam, vertelde ik dat ik nog maagd was. Hij was verbluft, en dat was het dan.”

“Natuurlijk heb ik me vaak afgevraagd: waarom heb ik het niet gewoon gedaan met een van die vriendjes? Maar ik voelde het steeds niet. Het is niet zo dat ik nooit opgewonden ben geweest, en ik ben zelfs een paar keer onstuimig verliefd geweest, maar nooit op de mannen met wie ik verkering had. Op de momenten waarop het dan had moeten gebeuren, voelde ik me vooral ongezien, alsof ik niet écht aanwezig was. Dan was zo’n man ongeïnteresseerd of juist ruw en onbehouwen. Het ging altijd om hem, waarbij ik dacht: waar ben ik eigenlijk in dit verhaal? Niet dat ik dat vrijen zelf idealiseer: er hoeven van mij echt geen kaarsjes om het bed te staan, maar er moet wel intimiteit zijn, iemand die er rekening mee houdt dat ik er ook nog ben.”

“Hoewel ik het heel erg vind dat het nog nooit gebeurd is, heb ik geen spijt dat ik altijd naar mijn gevoel heb geluisterd. Laatst las ik dat de helft van de vrouwen een slechte eerste keer heeft gehad, met pijn en een hoop geklungel. Daar kan ik me iets bij voorstellen.”

“Ik heb altijd geleefd met het idee dat ik niet deugde. In mijn puberteit noemden de buurmeisjes me dik en lelijk. Ze zeiden: “Een man zou jou in het donker nog niet pakken.” Omdat ik wist hoeveel pijn dat deed, wilde ik anderen niet afwijzen. Zodra een man verliefd op me werd, sloeg de schrik me om het hart. Ik wilde zo iemand geen pijn doen, maar op toenadering zat ik evenmin te wachten. Sommige relaties hebben daardoor te lang geduurd.”

“Vorig jaar vond ik nog van mezelf dat ik best een fijn leventje had. Ik had net een turbulente periode van mantelzorgen achter de rug, wat ik met liefde had gedaan, maar waarbij ik flink over mijn grenzen was gegaan. Ik genoot dus heerlijk van de rust: een beetje Wordfeud spelen, koffie drinken met uitzicht op de tuin, ’s middags een uurtje slapen, de hond uitlaten in het bos.”

“Maar nu ben ik toe aan een volgende halte in mijn leven. Hoe die eruit ziet? Ja, toch liefst met een man. Eentje die me bij de hand neemt, de wereld in. Ik wil aandacht en warmte, lekker zoenen. Een man die zegt: “Wat heb je toch een lekkere kont!” En dat ik op een vanzelfsprekende manier ergens bij hoor, net als vroeger thuis in het gezin.”

Expositie Koningsdagviering in Benidorm

Over een maand is alweer Koningsdag, niet alleen in Nederland, maar in zo’n beetje ieder deel in de wereld waar Nederlanders zitten.

Ik ben twee jaar in Benidorm geweest. Het ene jaar heb ik portretten gemaakt, het andere jaar een sfeerverslag. Daardoor is de serie een mix geworden van feestvierders en feest.

Dit jaar kunnen alle Nederlanders een beetje bij die Koningsdagviering in Benidorm zijn, want vanaf 12 april tot en met eind juni is de expositie over de Oranjeviering te zien op het Meertens Instituut in Amsterdam – zie ook de agenda van het instituut.

Het leuke van het Meertens Instituut is dat er wetenschappelijk onderzoek verricht wordt naar de Nederlandse taal en cultuur – heel erg toepasselijk dus om de foto’s daar te tonen. Ik ben twee jaar in Benidorm geweest.

Je vindt het Meertens Instituut op de Oudezijds Achterburgwal 185. De openingstijden: maandag t/m vrijdag van 8.30 uur tot 17.00 uur. Hier nog iets meer info over de bereikbaarheid en over de fotoserie zelf.

Andrie: omgeboekt voor de MH17

Voor Trouw fotografeerde en interviewde ik Andrie, die vandaag precies twee jaar geleden op het laatste moment werd omgeboekt, zodat hij net niet in de rampvlucht MH17 terechtkwam. Een mooie ontmoeting;  een nuchter verhaal.

Andrie: “Zo druk als die dag had ik het nog nooit meegemaakt op Schiphol. Overal renden kinderen, en mensen waren met vakantiespulletjes in de weer. Ik had een ticket via Kuala Lumpur naar Indonesië. Ik zou daar twee badmintontoernooien spelen, trainingsprogramma’s volgen en tussendoor ook nog wat vakantie vieren.”

Vermist

“Toen ik een paar weken ervoor de tickets voor Malaysia Airlines aan het boeken was, spookte nog wel even door mijn hoofd dat er vlak daarvoor een toestel van die maatschappij vermist was geraakt, maar ik dacht: hoe groot is de kans nou dat zoiets tweemaal kan gebeuren? Dus ik kocht die tickets gewoon en ook mijn stoel had ik al gereserveerd. Toen ik aan de beurt was om mijn bagage af te geven, bleek het vliegtuig vol te zitten. Of ik misschien wilde overwegen het ticket om te boeken, vroeg de dame bij de incheckbalie.”

Compensatie

“Ik zou dan via Dubai reizen, en een financiële compensatie krijgen. Dat klonk wel aanlokkelijk. Ik had net 250 euro borg betaald ergens voor, en ik had bedacht dat ik voor ongeveer 350 euro aan badmintonspullen wilde kopen in Indonesië. In totaal was dat 600 euro – en dat was precies het bedrag dat ze me aanboden.”

Lemper

“Aan de andere kant had ik vlak na aankomst met iemand afgesproken en bovendien hadden we ’s ochtends lemper staan maken voor mijn Indonesische familie. Omdat ik niet wist of dat gerecht een langere reisduur zou overleven, vroeg ik eerst aan de grondstewardess of ik niet businessclass kon reizen. Dan maar geen geld. Maar ook die was vol. Ik belde ik mijn zus en mijn ouders om te overleggen, en die zeiden: ‘Ja joh, moet je doen. Dat geld kun je goed gebruiken.’”

200 appjes

“Met KLM vloog ik naar Dubai. Het was een goede vlucht, heb een beetje geslapen. Bij aankomst had ik niet gelijk wifi, maar kennelijk had mijn telefoon wel heel even contact gehad met internet, want ik kreeg de melding van 200 nieuwe appjes. Wat erin stond? Geen idee, want ik kon ze niet lezen. Toen kwam er een sms’je binnen, van mijn zus. Dat kon ik wel openen: ‘Jouw oorspronkelijke vliegtuig is gecrasht.’ Ik kon het niet geloven. Ik zocht naar televisieschermen, maar nergens was iets te zien. Een Nederlands meisje dat ook omgeboekt was, stond te huilen. Ik snapte gelijk: zij weet het ook. Samen zijn we gaan zoeken naar een restaurant met wifi, en daar lazen we de eerste berichten over de ramp. Ik heb gelijk op Facebook gezet dat alles goed was met me en toen zijn we verder gereisd. Pas zeven uur later zag ik dat mensen over de hele wereld het bericht hadden gedeeld, geliket en erop hadden gereageerd.”

Uitverkoren

“Sommige overlevenden van een vliegongeluk voelen zich uitverkoren, maar dat heb ik niet. Ik ben een overlevende die niets heeft meegemaakt. Dat maakt het toch anders. Soms vind ik het weleens jammer dat ik er nog zo weinig bij voel. Laatst las ik weer alle gelukwensen door op

Facebook. “Maak er wat van”, werd er vaak gezegd, en daar doe ik ook extra mijn best voor. Van die vakantie vorig jaar heb ik uiteindelijk erg genoten, en ik investeer echt in mijn sport. Nog dit jaar hoop ik tot de top-15 van de Nederlandse badmintonners te behoren.”

Mannetje

“Als christen geloof ik niet in toeval. Maar ik vind het wel dubbel allemaal. Ik ben God dankbaar dat ik dit heb overleefd, en tegelijkertijd wil ik niet suggereren dat Hij wilde dat die anderen zouden sterven. Vooral in het begin was het lastig: je wilt je geluk uiten zonder anderen verdriet te doen.”

“Het nieuws over de MH17 volg ik nauwgezet. Het mannetje dat op de knop drukte, moet toch geweten hebben wat hij deed? Wat kan de reden zijn geweest? Met het meisje dat ook omgeboekt was, maakte ik plannen: we zouden naar begrafenissen gaan en naar herdenkingsdiensten. Maar als je eenmaal weer terug bent in Nederland, is er weer zoveel dat je aandacht vraagt: sport, studie, mijn geloof. Dus daar is het helaas niet van gekomen.”

Dit interview verscheen in januari 2016 in Trouw in een groter verhaal over dingen die eigenlijk té onwaarschijnlijk lijken, maar die toch gebeuren.
Andrie
“Ik ben een overlevende die niets heeft meegemaakt.”

 

 

Gesluierd: winnaar Zilveren Camera categorie Portretten, serie

Leuk extraatje van het Museum Hilversum: iedereen kan de foto's van de categoriewinnaars mee naar huis nemen als poster.
Leuk extraatje van het Museum Hilversum: iedereen kan de foto’s van de categoriewinnaars mee naar huis nemen als poster.

Hoera! Een gedeelte uit het fotoproject Gesluierd (over vrouwen die kiezen voor de niqaab) heeft een Zilveren Camera gewonnen in de categorie Portretten, reeks. Gisteren waren we met enkele geportretteerden en anderszins bij het project betrokken vrouwen in het Museum Hilversum om de expositie te bekijken waar alle winnende en genomineerde foto’s voor de Zilveren Camera hingen.

Er ontstonden mooie dialogen, het was gezellig en de foto’s hingen er mooi bij!

21 februari: kom je ook?

De expositie is nog de hele maand februari te zien. En 21 februari ben ik er zelf ook om tekst en uitleg te geven over de foto’s (van 11.00 tot 17.00 uur). Leuk als je ook komt!!

SO2015-jury over Gesluierd: serieus én grappig

De genomineerde serie uit Gesluierd heeft gisteren niet de SO2015-Award gewonnen. Die ging naar Linelle Deunk (en terecht ook – zó mooi, die serie). Maar evengoed ben ik heel erg blij. Blij dát het werk was genomineerd, dat het mooi in het Jaarboek van Dupho staat, en vooral ook: met het juryrapport:

The photoprapher asked women who wear a niqab in the streets, what they wear when they’re at home. It’s a nicely executed series, with a good concept that actually has content – it goes beyond ‘just a styling thing’. The serious side speaks from the photos, yet they’re also funny. The fact that you can’t see the women’s faces makes the photos stronger. The kid’s feet sneaking into one of the photos is a funny detail.

Dat er tweemaal ‘funny’ staat, beschouw ik als een enorm compliment in de context van het zwaarbeladen onderwerp niqaab.

En het is een compliment omdat ik inderdaad op zoek ben naar universele waarden als humor, schoonheid, liefde en passie in dit project over vrouwen die kiezen voor de niqaab, waarvan deze serie een onderdeel is.

Op de site van SO2015 staat al het werk van alle winnaars en genomineerden – en er is zoveel geweldig werk gemaakt … Echt zeer de moeite waard om een kijkje te nemen!

Zie ook:

Hoe het begon

Ruim een jaar geleden liep ik op een stralende dag door het centrum van Amsterdam. Eigenlijk was ik op zoek naar locaties waar ik in de avonden studioportretten kon maken van uitgaanspubliek.

En op De Dam zag ik haar: een dame in niqaab: een gezichtssluier die alleen de ogen vrijlaat. Ik was op dat moment al een tijdje gefascineerd door de niqaab.

De kiem ervoor werd tweeënhalf jaar geleden gelegd. In maart 2013 stond ik met een mobiele fotostudio op de Nationale Bekeerlingendag in de Blauwe Moskee in Amsterdam. Ik werkte in die tijd aan een fotodocumentaire over bekering tot de islam, die later in samenwerking met Vanessa Vroon-Najem zou leiden tot het boek Bekeerd en een gelijknamige tentoonstelling in het Amsterdam Museum.

 

Hatsikidee

Ik moet die dag in maart over de vijftig bezoekers geportretteerd hebben, maar misschien wel de grootste indruk maakten de twee meiden die als allereersten voor de camera plaatsnamen (zie header). Ze droegen een niqaab, en wow … dat vond ik best heftig. Eng, streng, serieus, radicaal, onderdrukt … hatsikidee, de hele lade met ‘burka’-associaties werd omgekieperd in mijn hoofd. En vooral verwarrend vond ik het na afloop van de sessie. Want in welk laatje moest ik alles weer precies opbergen toen bleek dat de meiden giechelig, stoer en aardig waren? Hoe kort ook, die ontmoeting zette me aan het denken.

Ik vroeg me er enorm veel dingen over af. Waarom zou je die sluier dragen in een land als Nederland? Hoe zit het met die steevast veronderstelde band met gewelddadigheden die worden begaan uit de naam van de islam? Wat vindt je omgeving ervan? Is er dwang? En hoe hou je stand tegen al die negativiteit?

Hoe meer ik me in het onderwerp ging verdiepen, hoe meer ik het idee kreeg dat dit een verhaal was dat ik heel graag wilde vertellen.

En toen was er dus plots die dame op De Dam.

 

Stom doen

Daar stond ik dan. Te kijken, te drentelen, te twijfelen … Maar uiteindelijk vond ik dat ik niet zo stom moest doen, en sprak ik haar aan.

We hadden een leuk gesprek, en ik had mazzel: de vriendin met wie ze was, kende het boek Bekeerd. En omdat ik half-half op zoek was naar die fotolocatie voor het uitgaanspubliek, had ik een klein portfolioboekje mee. Dat was toch wat makkelijker praten.

 

“Waar is de kameel?”

De dame in kwestie zei niet gelijk ja. Vlak ervoor had ze een minder leuker fotografie-ervaring achter de rug: ze liep samen met een vriendin over de markt, waar ze werden gefotografeerd zonder dat ze het zelf doorhadden.

De foto werd doorgeplaatst op de Facebook-pagina ‘Nederland, mijn vaderland’, en de commentaren waren niet mals: “Opkrassen met die zooi”, “Weg met die griezels!!” en “Waar is de kameel?”

“Heel pijnlijk om te merken dat mensen die me niet kennen, mij zo haten”, zegt ze daarover later. Ook is haar directe familie tegen de niqaab. Ze wil hen niet extra krenken door daar dan ook nog eens mee in de openbaarheid te treden.

 

Freak

Na lang nadenken besluit ze toch mee te doen, want een ding weegt sterker dan alle bedenkingen. Inmiddels heb ik twaalf niqaabdraagsters gefotografeerd en met nog veel meer vrouwen gesproken, ook vrouwen die de niqaab zouden willen dragen, vrouwen die dat juist niet meer doen en vrouwen die Nederland hebben verlaten. Allemaal hebben ze dezelfde motivatie om aan het project meewerken: “Ik wil laten zien dat ik geen freak ben”

Die studio-uitgaans-portretten zijn er nooit meer van gekomen.

Vanuit de galerie [slot]: “wel honderden redenen”

mlb_crossings_004Exposeren is leuk, al was het maar omdat mensen je allerlei vragen stellen over dingen waar je zelf nog niet altijd heel goed over nagedacht had. Waarom staat zij met haar ogen dicht? En waarom precies in die houding? Hadden die mensen die hun naam wijzigden (want daar ging de serie What’s in a name? in MLB Galerie over), verder nog iets gemeenschappelijk?

Op die laatste vraag had ik gemakkelijk een antwoord. Ja, de meesten van hen waren spiritueel en filosofisch ingesteld viel me op. Logisch ook wel, want om te bedenken dat je een nieuwe persoon met een nieuwe naam wilt zijn, moet je kunnen reflecteren op wat een persoon een persoon maakt.

Maar er viel me nog wat op.

Neem nu de transvrouw uit het project. Toen zij besloten had voortaan als vrouw door het leven te willen, belde ze haar ouders om te vragen hoe ze had geheten als ze bij geboorte een meisje was geweest. Dat wisten die ouders nog goed: Iris.

Een half jaar hield ze de naam helemaal voor zichzelf, zodat ze er “voorzichtig aan kon proeven”. En eigenlijk begon die steeds beter te voelen. Inmiddels kan ze – ook vanwege minder leuke gebeurtenissen in haar leven – wel honderden redenen noemen waarom de naam perfect bij haar past:

“Dat verband met ogen is toepasselijk: daar heb ik mijn hele leven veel complimenten over gekregen. Verder vond ik het belangrijk dat de nieuwe naam vier letters zou tellen – dat komt krachtig over, wat goed is als je zaken doet. En natuurlijk is er de associatie met de bloem, die vrolijk oogt, mooi van vorm is, lekker ruikt – ook in parfums – en erg kleurrijk is.
Dan is er ook nog dat bekende nummer ‘Iris’ van Goo Goo Dolls: ‘And I don’t want the world to see me / ’Cause I don’t think that they’d understand.’ Dit lied gaat volledig over mij en over de liefde van mijn leven, die ik in 2013 ontmoette, maar die binnen een jaar ook weer overleed. Alles opgeven om maar een keer te mogen ruiken aan haar haar, een keer haar hand aanraken en haar te kussen. Ja, zo voelde het precies. Dat juist de Griekse godin die van het godenrijk tot de onderwereld reisde óók Iris heette, was weer al zo’n prachtige bijkomstigheid. Ze kende de hemel en de hel – net als ik.'”

En zo ging dat bij meer mensen uit het project. De naam werd aanvankelijk vaak gekozen op basis van gevoel of van het toeval, en pas daarna kwamen de argumenten waaruit bleek dat die specifieke naam de perfecte was – en waarom dat écht niets anders had kunnen zijn.

Hmmm … knikken de mensen in de galerie dan begrijpend. Natuurlijk. Rationalisatie, zeggen ze. Het zoeken van logische argumenten voor iets wat je inuïtief had besloten. Het achteraf creëren van een verhaal. Het verhaal van je leven.

Dan gaan we verder naar de volgende foto. Want inderdaad, waarom fotografeerde ik die ene dame met haar ogen dicht en in die houding?

Ik denk terug op het moment waarop ik die foto nam. Toen ik op de ontspanknop drukte, voelde ik: dit is ’m. Alleen, als ik heel eerlijk ben: wist ik toen ook al precies waarom? Nee. Niet bewust in ieder geval. De woorden voor dat intuïtieve proces kwamen later pas. En naarmate ik vaker het verhaal vertel, komen ook de extra argumenten waarom die houding de perfecte was en waarom ik de foto écht niet anders had kunnen nemen.

De bezoekers in de galerie luisteren. Hmmm … knikken ze begrijpend.

De gehele serie is vandaag (zaterdag 27 juni) nog van 12.00 tot 18.00 uur te zien in MLB Galerie, Witte de Withstraat 32A in Amsterdam. Mede-exposant Richard Bank en ik zijn de hele dag aanwezig. Wees welkom!

Vanuit de galerie [2]: 1100 euro voor een nieuwe naam

Noureddine in Galerie MLB
Bij de opening van de tentoonstelling Crossings in MLB galerie.

Van de twaalf personen die hun naam hebben veranderd binnen het project Whats in name? is er maar één die het officieel heeft vastgelegd, en dat is Noureddine. Hij werd geboren als Marco, en een jaar nadat hij zich bekeerd had tot de islam, koos hij zijn nieuwe naam. Die staat inmiddels bijgeschreven in zijn paspoort: “Iets wat ik niemand zou aanbevelen: het kostte me uiteindelijk 1100 euro.”

Gedoe

Ook landelijk gezien zijn er maar weinig mensen die die weg bewandelen. Hoeveel voornamen precies gewijzigd worden, wordt niet centraal bijgehouden, maar op Rechtspraak.nl zijn er over 2014 nog geen tien zaken over voornamen te vinden.

Niet zo gek, want je naam officieel wijzigen is niet alleen duur, maar ook een hoop gedoe: je moet de rechtbank ervan overtuigen dat je lijdt onder je huidige naam.

Oplichten

Er wordt door Nederlandse naamsveranderaars dan ook met enige afgunst naar het buitenland gekeken. In Groot-Brittannië kunnen naamswijzigingen met een formulier doorgegeven worden op de website van de overheid, en met dat formulier kunnen mensen vervolgens een nieuw paspoort of een nieuw rijbewijs aanvragen. Kost niks, en er hoeft niks bewezen te worden. De enige eis is dat je niet van plan bent iemand op te lichten door een pseudoniem te gebruiken.

Schizofreen

Waarom Noureddine dan wel de officiële weg bewandelde? “Ik wilde het niet halfslachtig doen: alleen Noureddine in de moskee, en Marco daarbuiten – dat was me te schizofreen. Nee, het moest overal en ook zo snel mogelijk Noureddine worden.”

Eigen favoriet

Waarom eigenlijk Noureddine? “Nadat ik in 2004 moslim was geworden, heb ik nog een jaar Marco geheten. Als je oorspronkelijke naam geen beledigende, oorlogszuchtige of godslasterlijke betekenis heeft, dan is er geen islamitische plicht om die te veranderen. Ik wilde echter graag een nieuw begin maken. Daarnaast vond ik het ook fijn om het de oudjes in de moskee gemakkelijk te maken door een Arabische naam aan te nemen.”

“Met zorg en aandacht zocht ik een paar namen uit. Die legde ik voor aan de moeder van de Zuid-Afrikaanse bevriende familie die mij aanvankelijk in contact had gebracht met de islam. Zij vond Noureddine wel passen. Gelukkig, dat was ook mijn eigen favoriet.”

Protserig?

“De betekenis van Noureddine is ‘licht van het geloof’. Ik had er aanvankelijk wel bedenkingen bij, want was het niet te protserig? Alsof ík dat licht zou zijn. Maar de naam was vooral bedoeld als streven, niet als beschrijving: ik wil zo licht en zuiver mogelijk door het leven.”

“Er zijn allerlei schrijfwijzen van de naam, Nourdin is bijvoorbeeld een heel populaire. Maar Noureddine doet met de dubbele d meer recht aan de Arabische medeklinkerverdubbeling die ontstaat bij deze samenstelling. En met die extra lettergreep zingt de naam wat meer: de klanken worden zachter – bijna vrouwelijk, wat ik ook prima vind. Ik was verkocht toen ik hoorde dat Norden in het oud-Noors staat voor ‘iemand uit het noorden’. Dat slaat natuurlijk óók op mij: een noordeling te midden van een traditie die wortelt in het Midden-Oosten.”

“Bij vrienden en familie was ik aanvankelijk wat te rigide met het invoeren van mijn nieuwe naam. Nu maakt het me minder uit en heb ik spijt van die rigiditeit. Marco, Noureddine, Nour, Dinus … ik luister overal naar.”

————
MLB Galerie is te vinden in de Witte de Withstraat 32A in Amsterdam. De expositie Crossings, die ik organiseer samen  met Richard Bank, is geopend op alle  vrijdagen en zaterdagen van 12.00 tot 18.00 uur. Op de zaterdagen zitten we er zelf. Wees welkom!
O, en komt Noureddine je bekend voor? Dat kan kloppen!

Vanuit de galerie [1]: Suzan

suzan_in_galerie_MLB_lnBij de opening van de expositie Crossings in MLB Galerie vroegen enkele mensen of ik dat misschien zelf was op die foto. Dat verraste me wel. Ik bedoel: ik zie (helaas voor mij) wel de nodige fysieke verschillen. En nee, zo’n bewogen verhaal als de dame op de foto heb ik evenmin.

Anders dan de andere mensen uit mijn geëxposeerde project What’s in a Name?, over naamswijzigingen, heeft deze dame haar nieuwe naam slechts tijdelijk gebruikt. Ze noemde zich Suzan 2005 tot 2007: “De keuze voor die naam was eigenlijk binnen enkele seconden gemaakt. Er werd mij gevraagd wat mijn werknaam was, maar ik had daar nog nooit eerder over nagedacht. Ter plekke bedacht ik Suzan.”

Prostituee

“Een handige naam, bleek later: goed uit te spreken voor zowel Nederlandse als Engelstalige klanten, en dat moest wel, want veel van hen waren toerist. Die werknaam vormde een onderdeel van het toneelstukje dat je speelt als prostituee. Mannen komen bij je met een fantasie die ze van je kopen. Ze willen zien dat je ervan geniet, maar dat doe je natuurlijk helemaal niet. Je bent voortdurend op je hoede.”

Hookers.nl

“Het was heel belangrijk die werknaam constant te houden, omdat je prestaties door mannen werden beoordeeld op Hookers.nl. Als je goede reviews kreeg, trok dat nieuwe klanten aan, maar dan moesten die je natuurlijk wel kunnen vinden.”

Verknipt

“Ik heb nooit het gevoel gehad dat ik een knop moest omzetten bij het werken. Doordat ik als tienjarige seksueel misbruikt ben, vallen liefde en seks voor mij niet samen. Ik kon het puur zakelijk benaderen, zonder dat het intiem voelde. Eigenlijk hebben alle prostituees wel zo’n achtergrond van misbruik, óf – dat kan ook – ze zijn een beetje verknipt. Als je gezond en in balans bent, kun je dat werk niet doen.“

Positiever

“Gezond en balans ben ik nog steeds niet 100%, maar ik heb andere manieren gevonden om daarmee om te gaan. Zo plan ik mijn agenda van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat vol met werk, colleges, activiteiten binnen de studentenvereniging, lezingen, bezoek aan de moskee enzovoort. Het is een positievere invulling om met de problemen om te gaan, maar de onderliggende kwesties waar ik mee worstel, nee, die zijn niet verdwenen.”

————
MLB Galerie is te vinden in de Witte de Withstraat 32A in Amsterdam. De expositie Crossings, die ik organiseer samen  met Richard Bank, is geopend op alle  vrijdagen en zaterdagen van 12.00 tot 18.00 uur. Op de zaterdagen zitten we er zelf. Wees welkom!

Hoe zou je als jongen/meisje geheten hebben?

Saskia - Foto: Sjouke AukemaVeel transseksuelen vragen aan hun ouders hoe ze hadden geheten als ze bij geboorte een meisje waren geweest of juist een jongen. Dat leerde ik van iemand van een belangenvereniging voor transgenders, die ik had benaderd voor het namenveranderingsproject waaraan ik werk. “Ouders vinden dat vaak fijn omdat het hun het gevoel geeft dat hun keuze niet door het kind zelf is afgewezen”, aldus de woordvoerder van de vereniging.

GeboortekaartjeEen mooie gedachte, die me ook deed terugdenken aan mijn eigen ‘jongensnaam’. Zelf had ik Wilco geheten als er zich net een andere chromosoom had aangediend.

Met mijn Rotterdamse tongval zou dat wel wat zijn geworden trouwens. Zo’n naam verandert bij mij al snel in iets als ‘Wiwkoow’. We hadden ook een Wiwkoow bij ons in de buurt wonen vroeger. Die had een bakkie (‘breakie breakie’) en verder niet zo veel eigenlijk. Ik vond Wilco best leuk voor hem, maar niet zo erg voor mijzelf – ook niet voor een mogelijke mannelijke zelf.

Deze week vroeg ik het voor alle zekerheid toch nog even na bij mijn moeder: het zou toch Wilco zijn geweest? Poe, zei ze, terwijl ze eerst eens op haar gemak het grote aantal jaren berekende dat er zat tussen mijn vraag en het verzinnen van mijn naam. Maar toen dacht ze het zich toch weer te kunnen herinneren: Peter!
Peter?!
Maar vraag het ook je vader even, zei ze erachteraan. Dat deed ik: nee, hij wist het echt niet, maar als het iets was, was het misschien Remco.
Remco?!

Daar stond ik wel even van te kijken. Wilco voelde weliswaar niet als een passende naam, maar het was intussen wel de niet-passende naam waar ik aan gewend was geraakt.

Het is hoe dan ook maar goed dat ik mijn huidige gender en voornaam altijd prima heb gevonden: een dactylus met open a-klanken, en met wat letterwisselingen kun je er een kekke bedrijfsnaam van maken. Een collega had er ook nog iets tamelijk exotisch over ontdekt: als je de letters van ‘Saskia’ vervangt door hun positie in het alfabet, krijg je ‘19-1-19-11-9-1’: “Een (cijfer)palindroom, dat ook nog eens drie keer hetzelfde rijtje 191 bevat.” Ik bedoel maar. Een goede naam dus.

Het maakt me ook nieuwsgierig: hoe zouden jullie geheten hebben bij een ander geslacht? En wat vind je van die naam? Past die even goed als je huidige naam?

(O, en een transseksueel die wil praten over de keuze voor zijn of haar nieuwe naam en ervoor op de foto wil, is ook nog steeds zeer welkom! Mail me voor meer info: saskia@zazquia.nl)

Bekeerd: de bloopers

Maandenlang heb ik in de sociale media geroepen hoe goed het wel niet ging met Bekeerd: het project over bekering tot de islam waarover i.s.m. antropologe Vanessa Vroon-Najem een boek en een tentoonstelling gemaakt werd, en waar veel media-aandacht voor was. Maar natuurlijk ging er ook het een en ander mis – zeker in diezelfde media. 

1. andere fotograaf

Alle media kregen met het persbericht over Bekeerd gratis foto’s geleverd van het project. Toch kozen zeker vier kranten en sites ervoor om bij hun stukjes over Bekeerd een, naar ik aanneem, betaalde foto te plaatsen van een – ahum, deukje in het ego – andere fotograaf.

stockfoto's2. eruitgeknipt

Ken je de mop van die fotograaf die bij omroep Max, Pauw & Witteman en Novum Nieuws zou komen? Wacht, ho, niet te snel lachen. Ik was namelijk wél in beeld. Oké, niet bij Omroep Max. Na een draaisessie van twee uur werd de reportage van een van de bekeerlingen en mij inderdaad geskipt wegens tijdgebrek. 

Bij Pauw & Witteman zou mijn rol toch al bescheiden zijn: mijn foto’s zouden getoond worden en ik zat in het publiek, terwijl Vanessa en drie bekeerlingen aan tafel zouden spreken over hun ervaringen. Door een huilende redactrice werden we op het laatste moment afgebeld – officieel omdat het item “te beschouwend” was, maar sommige van de bekeerlingen kregen de indruk dat hun verhaal drama miste, oftewel: te positief was.

MAAR bij Novum Nieuws had ik dus wel degelijk tekst: “Dat gebeurt tegenwoordig soms met een app” (op de vraag hoe moslims eigenlijk weten wat de gebedsrichting is).

Wijze les voor de fotograaf: zo voelt dat dus om uit beeld geknipt te worden.

3. persoonsverwisseling

In de Nieuwe Revu leken mijn naam en die van de geportretteerde verhaspeld. Mijn bedrijfsnaam (eigenlijk een variant op mijn voornaam) maakte de verwarring compleet. Arme Tamara: ben je zo dapper het gezicht van de campagne te zijn, krijg je dat …

Persoonsverwisseling4. dubbel

De allergrootste misser komt niet uit de media, is niet veroorzaakt door een journalist, of in de montagekamer. Nee, degene die de correctie van het boek Bekeerd zou doen, heeft hier enorm zitten pitten. Ik ben bang dat ík diegene was.

Eén foto van een vrouwelijke bekeerling werd in het boek dubbel geplaatst. Die van haar naamgenote is uit het boek verdwenen. Het duurde een week voordat ik het Vanessa durfde te vertellen. Eerlijk zeggen: wie heeft het gezien?